stagiair

Stagiair verdringt betaalde werknemer: Mag dat?

18 oktober 2014

Het is de laatste maanden steeds meer in het nieuws: verdringing van normale werknemers door onbetaalde krachten. Die onbetaalde krachten bestaan uit stagiairs, maar ook uit onder meer werklozen en vrijwilligers.

In deze blog kijk ik specifiek naar de stagiairs: wat het is probleem met die verdringing precies en mag dat eigenlijk wel?

Stagiairs verdringen betaalde krachten

Het is ook te zien op vacaturesites: er zijn erg veel bedrijven die geen plek hebben voor normale betaalde werknemers, maar die wel één of meerdere stagiairs kunnen huisvesten. Er zijn een flink aantal bedrijven die zelfs bijna afhankelijk zijn van stagiairs en die permanent een aantal stagiairs in dienst hebben om werkzaamheden te verrichten.

Uiteraard zitten daar stagiairs bij die de stage gebruiken waarvoor hij is bedoeld: leren. Er zitten echter ook stagiairs bij die zich op instructie van de werkgever gewoon moeten gedragen als werknemer.

Dat kan ook prima: de arbeidsmarkt kent een krapte in veel sectoren: er is niet genoeg werk voor iedereen, er is werkloosheid. Werklozen willen vaak niets liever dan aan het werk gaan, al is het maar om in elk geval werkervaring op te doen en een cv-gat te voorkomen. Voldoende werklozen zijn daarom ook bereid om het werk desnoods voor niets te doen als stagiair. Niet altijd trouwens: heb je een ww-uitkering of bijstandsuitkering, dan loop je het risico om daarop gekort te worden.

Het ontslaan van werknemers en het aannemen van stagiairs en andere onbetaalde krachten zorgt voor verdringing. Betaalde werknemers zijn niet meer interessant, want waarom zou je als ondernemer iemand betalen, als je ook een gratis kracht kunt krijgen? Ja, omdat betaalde werknemers beter zijn, maar in veel sectoren (vooral bij lageropgeleiden) is het verschil vaak maar minimaal. De vakbonden vallen over elkaar heen om te beschrijven hoe schrijnend de situatie niet is.

De economische kant van deze ontwikkeling

Het is dan ook een vicieuze cirkel, want verdringing zorgt uiteindelijk voor meer werklozen en dus meer mensen die eventueel voor niets willen werken, hetwelk weer tot verdringing zorgt. Uiteindelijk zou men denken dat de werkgevers de winnaars zijn, maar ook dat is niet zo, want als de concurrent ook met stagiairs gaat werken, zullen de prijzen dalen en zullen de consumenten de winnaars zijn (althans, degenen die hun baan nog hebben).

Die consumenten hebben dan weer reëel meer te besteden (want goederen worden goedkoper) en zullen dat geld dan ook besteden. Dat levert dan weer werkgelegenheid op. Of niet. Het is maar net hoever je wil doorredeneren.

De kern van de discussie raakt immers ook de kern van het economische stelsel: er zijn mensen die vinden dat dat maar moet worden toegelaten en dat het vanzelf wel goed komt, er zijn mensen die vinden dat het een halt moet worden toegeroepen door de overheid. De al vele jaren bestaande tweedeling bij de briljante economische geesten.

Over dat onderwerp zijn reeds boeken geschreven, dus hier ga ik enkel in op de juridische kant van de zaak. We moeten het in dit artikel doen met wat we op dit moment hebben: het nu geldende recht.

Vandaar de vraag: Mag dat eigenlijk wel, het inzetten van stagiairs op plekken waar eerder normale werknemers zaten?

Om de vraag te kunnen beantwoorden of stagiairs normale werknemers mogen verdringen, moet eerst een onderscheid worden gemaakt tussen stagiairs en werknemers.

Juridisch: het verschilt tussen een werknemer en een stagiair

Wanneer de stagiair aan de slag gaat, krijgt hij meestal een stageovereenkomst. Die term staat ook mooi boven de overeenkomst.

Het systeem van de wet zegt echter, dat een overeenkomst die lijkt op een arbeidsovereenkomst (ook in de uitvoering ervan) ook daadwerkelijk een arbeidsovereenkomst is. Het maakt niet uit of er ‘Overnamecontract’, ‘Koopovereenkomst’ of ‘Stageovereenkomst’ boven staat.

In het artikel ‘Wanneer is er sprake van een arbeidsovereenkomst‘ wordt uitgebreid beschreven aan welke voorwaarden voldaan moet zijn om een overeenkomst te kwalificeren als arbeidsovereenkomst. In het kort:

  1. De stagiair is verplicht tot het verrichten van arbeid;
  2. Dat moet gedurende een zekere tijd zijn;
  3. Het verrichten van de arbeid gebeurt als tegenprestatie voor loon;
  4. Er is een gezagsverhouding tussen werkgever en ondergeschikte.

Punt 2 en 4 leveren in deze discussie over het algemeen weinig problemen op.

Bij geheel onbetaalde stages lijkt gemakkelijk over punt 3 heengestapt te worden in de literatuur en in de rechtspraak. Dat is ook logisch, anders zou enkel een stage waarvoor de stagiair een (kleine) stagevergoeding krijgt in aanmerking komen om als arbeidsovereenkomst te worden gekwalificeerd, terwijl die mogelijkheid bij de stagiair zonder stagevergoeding niet bestaat.

Het voornaamste probleem zit bij punt 1. Wat is ‘arbeid’? Dat is ook al in een aantal kamervragen aan de orde gekomen.

Er wordt naar alle omstandigheden van het geval gekeken, van de stageovereenkomst tot de begeleiding tot de inhoud van een eventueel leerplan.

In het kort, komt alles neer op één vraag: ‘Wat staat centraal binnen de stage: productieve werkzaamheden of het leeraspect?’.

Op basis daarvan kan worden gezegd dat:

  • De stagiair die een stage loopt waarbij het leeraspect centraal staat, zal over het algemeen ook écht als stagiair worden gezien;
  • De stagiair die een stage loopt waarbij  ‘productie draaien’ centraal staat en waarbij hij ervoor moet zorgen dat zijn werkzaamheden economische waarde hebben, zal over het algemeen als werknemer worden gezien.

Relevantie verschil werknemer / stagiair

Wanneer een stagiair als werknemer wordt gezien, heeft dat een aantal gevolgen die variëren tot onhandig, tot zeer onprettig voor de werkgever. De belangrijkste twee:

  • Voor ontslag moeten de normale ontslagregels worden gevolgd. Tegen die regels in de arbeidsovereenkomst (want het is geen stageovereenkomst meer) opzeggen, kan reden voor de ‘stagiair’ zijn om een flinke schadevergoeding te eisen;
  • De Wet Minimumloon (en een eventuele cao) zijn van toepassing. Een stagiair krijgt op zo ook opeens dezelfde rechten als een normale werknemer. Er moet dus maandelijks zo’n 1500 euro bruto aan de stagiair worden betaald én hij krijgt 8% vakantiebijslag. Tel daarbij de andere werkgeverslasten op en de werkgever zit voor een jaar stage al snel met een ‘strop’ van tienduizenden euro’s.

Consequenties niet naleven van verplichtingen

Worden bovenstaande verplichtingen niet nageleefd, dan kan de ‘stagiair’, die zichzelf inmiddels ‘werknemer’ is gaan noemen, ze afdwingen. Dat kan nog tot vijf jaar na dato en kan eventueel met wat hulp van de rechter.

Veel ondernemers zullen denken: ‘Ach, zo’n vaart zal dat niet lopen. De stagiair zal mij niet verlinken.’

Controle op het naleven van bijvoorbeeld de Wet op het Minimumloon en de minimumvakantiebijslag wordt óók gedaan door de Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Dat kan eventueel gebeuren na het ontvangen van een anonieme tip (van de stagiair bijvoorbeeld), maar kan ook op eigen initiatief gebeuren.

Sancties kunnen zijn: het krijgen van een bestuurlijke boete (maximaal 81.000 euro), het opgelegd krijgen van een last onder dwangsom, het moeten stilleggen van bepaalde werkzaamheden gedurende maximaal drie maanden en het alsnog moeten betalen van het loon.

Overtreden van dergelijke wetten, kan dus vervelende financiële verrassingen opleveren.

Conclusie

Verdringing kan voor economische achteruitgang zorgen, maar daarover mogen economen zich buigen. Juridisch gezien is verdringing echter theoretisch gezien niet mogelijk: is er sprake van stagiairs die productieve werkzaamheden gaan overnemen, dan zal de werkgever minimaal het minimumloon moeten gaan betalen voor de betreffende stagiair.

Praktisch gezien zal dat niet altijd gebeuren en zullen er stagiairs zijn die niet leren als hoofddoel hebben op hun stage, maar produceren.

Het is verstandig om als ondernemer daarop te letten. Stagiairs waarvan de stage draait om productieve werkzaamheden en niet om het leeraspect, kunnen zichzelf ontmaskeren of kunnen worden ontmaskerd door de Inspectie Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Dat kan enorme financiële gevolgen hebben.

Ben je ondernemer, dan is het verstandig om de stageovereenkomsten en het stagebeleid van de onderneming te laten toetsen en de stagiair in te zetten als stagiair en niet als verkapte werknemer, hoe verleidelijk dat soms ook is.

Auteur

mr. B.G.N. (Bart) Gubbels
ondernemingsrecht, arbeidsrecht, contractenrecht


DISCLAIMER: De informatie op deze website is enkel bestemd voor algemene informatiedoeleinden. Hoewel de versterkte informatie met de grootst mogelijke zorgvuldigheid door onze juristen is samengesteld kunnen wij, o.a. vanwege de gecompliceerde en veranderlijke aard van wet- en regelgeving, niet garanderen dat deze informatie compleet, actueel, juist en/of accuraat is op het moment van raadpleging en dat deze toepasbaar is in een specifieke situatie. Wij raden u dan ook aan contact op te nemen met een jurist voordat u handelt of beslist. Wet & Recht, de maker en/of aan deze website gelieerde personen sluiten elke aansprakelijkheid voor de gevolgen van het gebruik van de informatie op deze site uit en kunnen niet aansprakelijk worden gesteld hiervoor. Zie ook onze uitgebreide disclaimer.