stagiair

Stagiair op de werkvloer: hoe zit het met aansprakelijkheid?

26 augustus 2014

Een paar dagen terug kwam een kennis naar me toe met een juridische vraag. Bij zijn bedrijf zouden ze twee stagiairs krijgen en daarvoor moesten stageovereenkomsten worden gesloten tussen stagiair, onderwijsinstelling en het bedrijf. Daarvoor had mijn kennis een stageovereenkomst gekregen die een van zijn adviseurs altijd gebruikte.

Nadat de juristen van de onderwijsinstelling de stageovereenkomst had bekeken waren ze grotendeels akkoord. Waar ze vragen over hadden was een artikel met de bewoordingen:

De stagiair verklaart dat hij schade, die hij in verband met zijn werkzaamheden gedurende de stageperiode zal lijden, geen aanspraken zal doen gelden tegenover de stagegever. Uitzondering hierop is het geval waarin stagegever opzettelijk, met grove schuld of grove nalatigheid heeft gehandeld. Schade die de stagiair opzettelijk of door grove schuld of grove nalatigheid aan stagegever of aan derden toebrengt tijdens zijn stage, komt voor rekening van stagiair. Hij zal stagegever dan ook vrijwaren voor aanspraken van derden in dat geval.

De onderwijsinstelling gaf aan dat het artikel juridisch niet juist was en stelde een aantal verbeteringen voor. Dat was aanleiding voor mijn kennis om mijn hulp in te schakelen.

Hij vroeg zich af wat er precies mogelijk was qua uitsluiting van aansprakelijkheid, want aansprakelijkheidsrisico’s wilde en kon hij niet dragen. Wat mag wel en wat mag niet? Welke schade kan in het geval van een stagiair worden uitgesloten en welke schade kan niet worden uitgesloten?

“Is een stagiair een werknemer?”

Dat is de vraag. De wet geeft namelijk veel regels over de relatie tussen werkgever en werknemer, maar zegt daarbij over het algemeen niets over hoe het precies zit met de relatie werkgever-stagiair. Die kan natuurlijk in veel gevallen anders zijn, denk bijvoorbeeld aan het feit dat je als ondernemer geen minimumloon hoeft te betalen aan de stagiair. Hoe dan ook, de stagiair is geen werknemer, maar kan wel gelijkgesteld zijn met een werknemer.

De aansprakelijkheid moet worden gescheiden in twee zaken:

  • Aansprakelijkheid van de werkgever (stagegever) voor schade van de stagiair;
  • Aansprakelijkheid van de stagiair voor schade van de werkgever of derden (zoals klanten).

In het eerste geval is de stagiair wettelijk gelijkgesteld met een werknemer voor wat betreft aansprakelijkheid van de werkgever voor schade die de stagiair lijdt.

In het tweede geval is dat niet het geval. De wet geeft daarbij niet aan dat de stagiair ook onder de normale regeling voor werknemers valt. Toch is dat in de rechtspraak (en in de systematiek van de wet) wel terug te zien. Ook daar mag dus aangenomen worden dat er sprake is van gelijkstelling met de werknemer.

Aansprakelijkheid werkgever/stageverlener voor schade stagiair

De stagiair kan op veel verschillende manieren schade lijden. Hij kan op kantoor van de trap vallen, hij kan rugproblemen krijgen door een slechte werkplek, hij kan van een ladder vallen, hij kan een burn-out krijgen (ja, dat gebeurt ook bij stagiairs). De gekste dingen kunnen gebeuren en kunnen schade toebrengen.

De wet en de rechtspraak geven aan dat de werkgever aansprakelijk is voor schade van de stagiair die op het werk/stage ontstaat.

Toegevoegd moet wel worden dat bij een met een werknemer gelijkgestelde persoon sprake moest zijn van het uitvoeren van werkzaamheden die normaal gesproken op de werkplek worden uitgevoerd en die anders door de werkgever of een van zijn werknemers zouden worden uitgevoerd. Dat is in tegenstelling tot bijvoorbeeld de situatie waarin de werkzaamheden niet normaal voorkomen in het bedrijf.

Ook hier ontstaat dus een tweedeling:

  • Schade van de stagiair door of tijdens werkzaamheden die de werkgever anders zelf had uitgevoerd of die door een andere medewerker waren uitgevoerd;
  • Schade van de stagiair tijdens werkzaamheden die niets te maken hadden met de normale werkzaamheden van de werkgever.

Voor de eerste soort is de werkgever/stageverlener aansprakelijk, voor de tweede niet. Problemen ontstaan natuurlijk wel wanneer het onduidelijk is met welk soort werkzaamheden de stagiair bezig was toen er schade ontstond, zeker indien de stagiair een ‘kantoorstage’ heeft.

Hoe dan ook: is er dus sprake van de eerste situatie, dan is de stageverlener aansprakelijk. Hij kan dan wel nog op twee manieren de aansprakelijkheid (en bijbehorende schadevergoedingsverplichting) ontlopen:

  • Hij heeft voldaan aan zijn zorgplicht (dat is minimaal de arbowet, maar kan in bepaalde gevallen meer zijn) en heeft voldoende zijn best gedaan om schade te voorkomen;
  • De schade is ontstaan door opzet of bewuste roekeloosheid van de werknemer (is bijna nooit het geval).

Meer informatie over deze gronden, zijn te vinden in het artikel over aansprakelijkheid. Dat gaat weliswaar over werknemers, maar, zoals gezegd, is de stagiair daarmee gelijkgesteld en geldt dit dus ook voor hem.

Aansprakelijkheid stagiair voor schade werkgever of derden

Zojuist hebben we de aansprakelijkheid van de werkgever voor de stagiair gezien. Nu bekijken we de omgekeerde situatie.

In het voorbeeld hierboven dat mijn kennis mij had toegezonden, werd de aansprakelijkheid van de stagiair voor fouten aanzienlijk uitgebreid. Of dat ‘moreel’ juist is, is natuurlijk de eerste vraag (een stagiair zit er immers om te leren en zal logischerwijs fouten maken), maar in elk geval is het juridisch gezien te kort door de bocht.

Juridisch gezien is de werkgever/stageverlener aansprakelijk voor fouten (en schade) die wordt geleden door toedoen van de stagiair tenzij er sprake is van opzet of bewuste roekeloosheid van de stagiair. Denk bijvoorbeeld aan de stagiair die opzettelijk met de bedrijfsbus te hard langs een flitser rijdt omdat hij het niet zo op zijn zin heeft op zijn stage. Toch is daar niet snel sprake van. Bewuste roekeloosheid is ook lastig hard te maken. Ten slotte zou (als uitzondering) eventueel uit de specifieke omstandigheden van het geval kunnen blijken dat de werkgever niet aansprakelijk is, maar de stagiair.

In het kort kan gezegd worden dat de werkgever wettelijk gezien in vrijwel alle gevallen moet opdraaien voor fouten van de stagiair en dat de stagiair noch naar derden, noch naar de werkgever aansprakelijk is.

Wettelijke bepalingen wegcontracteren

De fervente volgers van deze blog zullen zich wellicht afvragen: “Het kan wel zo zijn dat het allemaal wettelijk gezien niet mag, maar is dat niet weg te contracteren?”. Het is immers regelmatig mogelijk om in een overeenkomst van de wettelijke regels af te wijken.

In dit geval is dat echter niet mogelijk. De stageverlener (en dus ook mijn kennis, zoals in het begin van het artikel), mag niet ten nadele van de stagiair afwijken van de bepalingen over zijn eigen aansprakelijkheid ten opzichte van de stagiair.

De aansprakelijkheid van de stagiair voor schade die hij aan de werkgever of aan derden toebrengt is ook praktisch gezien niet te verhogen. De wet zegt simpelweg dat de stagiair niet aansprakelijk is, maar dat dat kan worden weggecontracteerd indien:

  • Dat schriftelijk gebeurt (geen probleem) én
  • De stagiair een verzekering heeft ter afdekking van dat risico (die heeft hij in 99,9% van de gevallen niet).

Kortom: ook in dat geval kan er niet buiten de wettelijke bepalingen om worden gewerkt. Helaas voor de werkgever, gelukkig voor de stagiair.

Sluit je toch dergelijke contracten waarin de stagiair aansprakelijk is (of waarin je als werkgever/stageverlener niet aansprakelijk bent), dan houdt dat geen stand bij de rechter. Daar heb je dus niets aan.

Kortom

Aansprakelijkheid voor schade van een stagiair voorkomen is niet gemakkelijk. Het verdient daarom aanbeveling om te voldoen aan de zorgvuldigheidsnorm en goed voor de stagiair te  ‘zorgen’. Neem in elk geval minimaal de arbowet in acht en doe meer indien dat nodig is. Heb je als werkgever voldaan aan die zorgvuldigheidsnorm, dan kun je je bij schade op de stageplaats (bij het uitvoeren van bedrijfswerkzaamheden) in elk geval op die uitzondering beroepen. Daarnaast verkleint het voldoen aan die norm natuurlijk ook de kans op schade sterk. Win-win dus.

De omgekeerde situatie, een stagiair aansprakelijk houden voor zijn acties naar jezelf als werkgever/stageverlener toe is vrijwel onmogelijk zolang hij niet opzettelijk of bewust roekeloos heeft gehandeld. Daarom is het verstandig om zijn werk zo in te richten dat er altijd een controlepunt plaatsvindt. Stagiairs maken fouten, daarom zijn het ook nog stagiairs.

Concluderend komt het erop neer dat er rekening gehouden moet worden met een stagiair en dat er goed voor hem of haar gezorgd moet worden. Je hoeft geen warme maaltijden te serveren, maar wel een goede en veilige werkplek, goed werk en enige controle erop.

Auteur

mr. B.G.N. (Bart) Gubbels
ondernemingsrecht, arbeidsrecht, contractenrecht


DISCLAIMER: De informatie op deze website is enkel bestemd voor algemene informatiedoeleinden. Hoewel de versterkte informatie met de grootst mogelijke zorgvuldigheid door onze juristen is samengesteld kunnen wij, o.a. vanwege de gecompliceerde en veranderlijke aard van wet- en regelgeving, niet garanderen dat deze informatie compleet, actueel, juist en/of accuraat is op het moment van raadpleging en dat deze toepasbaar is in een specifieke situatie. Wij raden u dan ook aan contact op te nemen met een jurist voordat u handelt of beslist. Zie ook onze uitgebreide disclaimer.